گمرک ایران با ابلاغ بخشنامه‌ای به شماره ۱۴۰۵/۱۲۲۳۲۵۴ مورخ ۲۰ آبان ۱۴۰۵، شیوه‌نامه اجرایی تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل یکسره کالا را به گمرکات کشور ابلاغ کرد. مبنای بخشنامه، بند «الف» ماده ۵۷ قانون برنامه هفتم پیشرفت و مصوبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵ ستاد ملی گذر است. بخشنامه جدید گمرک سه حوزه صادرات، واردات و ترانزیت را در بر می‌گیرد.
صادرات: از این پس پذیرش اظهارنامه صدور قطعی کالا در گمرکات مرزی زمینی ممنوع است. صادرکنندگان و حمل‌کنندگان زمینی باید تشریفات را در گمرکی غیر از گمرک مرز خروج انجام دهند و گمرک مرزی فقط محل عبور، کنترل نهایی و خروج کالا خواهد بود. مسئولیت ارزیابی، ارزش‌گذاری، نمونه‌برداری، وصول عوارض صادراتی و اخذ مجوزها با گمرک مبدأ است. استثنا این است که گمرکات استان‌های ایلام و گلستان و گمرکات مرزیِ مستقر در مناطق آزاد و ویژه، برای کالای تولیدشده در همان استان (یا متعلق به دارندگان کارت بازرگانی همان استان) اظهارنامه را حتی با خروج از مرز دیگر می‌پذیرند. محموله‌هایی که ارزیابی فیزیکی شده‌اند هم باید با پلمب حمل شوند، مگر آنکه نوع کالا اجازه ندهد.
واردات: قاعده تقدم ثبت سفارش بر تاریخ بارنامه برای کالاهای دارای تخصیص ارز برقرار نیست. مغایرت سال ساخت، ارزش، کشور سازنده یا گمرک مقصد با اطلاعات ثبت سفارش، به‌تنهایی مانع ترخیص نیست، به شرط آنکه کالا ممنوع یا قاچاق نباشد. در کالاهای مشمول تأیید وزارت بهداشت، این تأیید باید حداکثر ظرف ۷ روز از زمان اظهار صادر شود.
ترانزیت: گمرکات موظف‌اند درخواست ترانزیت شخصی و اداری از مبدأ ورودی تا گمرک مقصد را بپذیرند. توقف کالا در مرز ورودی فقط برای نمونه‌برداری قرنطینه دامی و گیاهی و حداکثر دو ساعت مجاز است. تأخیر سازمان مربوطه در صدور مجوز، مانع ادامه تشریفات نیست. ترانزیت خارجی به مقصد مناطق آزاد و ویژه نیازی به ثبت سفارش ندارد و ترانزیت خودرو سواری هم بدون ثبت سفارش مجاز است. مهلت اعتبار سوابق تعیین ماهیت نیز ۶ ماه در عبور داخلی و ۹ ماه در ترانزیت خارجی اعلام شده است.
چرا بخشنامه جدید گمرک مهم است؟
- جابه‌جایی کانون کنترل: وقتی گمرک مرزی صرفاً محل خروج باشد، بار اصلی کنترل بر دوش گمرکات داخلی می‌افتد. این یعنی تکیه بیشتر بر مدیریت خطر، مسیر قرمز، پلمب و ابزارهایی مثل دوربین‌های پلاک‌خوان و دستگاه‌های آشکارساز.
- کاهش احتمالی توقف در مرزها: انتقال تشریفات به داخل کشور، در صورت اجرای درست، می‌تواند ازدحام کامیون‌ها و زمان انتظار در مرزها را کم کند. این نتیجه استنباط تحلیلی است و بخشنامه آن را وعده نداده است.
- محک اجرا: موفقیت شیوه‌نامه به هماهنگی گمرکات مبدأ و مرز، و به پاسخگویی سریع سازمان‌های همجوار (بهداشت، قرنطینه) بستگی دارد. ضرب‌الاجل‌های مشخص (۲ ساعت و ۷ روز) این بار قابل پیگیری هستند.
- تأثیر بر فعالان حمل‌ونقل: شرکت‌های حمل و صادرکنندگان باید مسیر ثبت اظهارنامه و برنامه‌ریزی بارگیری را بازطراحی کنند.
- بخشنامه تصریح می‌کند ترانزیت محموله‌های صادراتی در مرزهای مشترک با کشورهای همسایه، تا روشن شدن نتیجه پیگیری‌های دیپلماتیک، طبق روال جاری ادامه می‌یابد.
بخشنامه همه دستورالعمل‌های مغایر، از جمله بخشنامه ۱۲۲۷۲۰۸/۹۶/۲۸۱ مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۰۷، را لغو کرده است.
بیشتر بخوانید
