در شرایطی که لجستیک ایران و حملونقل جادهای با چالشهای ساختاری، محدودیتهای مرزی، افزایش هزینههای عملیاتی و فشارهای ناشی از بحرانهای منطقهای مواجه شده است، پیمان اسراری، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی شرکتهای سراسری و بزرگ مقیاس هوشمند حملونقل جادهای داخلی کالا، بر ضرورت بازطراحی کامل نظام لجستیک کشور تأکید کرد. او معتقد است بدون شکلگیری یک حکمرانی واحد در حوزه حملونقل و لجستیک، نهتنها هزینهها کنترل نخواهد شد، بلکه تابآوری زنجیره تأمین کشور نیز در شرایط بحران به خطر خواهد افتاد.
پیمان اسراری در این گفتوگو با تشریح فلسفه شکلگیری شرکتهای بزرگ مقیاس در ایران اظهار داشت که این شرکتها با هدف توسعه حملونقل هوشمند، افزایش بهرهوری ناوگان و ایفای نقش پشتیبان در شرایط بحرانی ایجاد شدهاند.
او توضیح داد که مدل طراحی این شرکتها بر پایه ترکیب ناوگان ملکی، زیرساخت دیجیتال و مدیریت یکپارچه حملونقل است تا در شرایطی مانند بحرانهای امنیتی، اختلالات مرزی یا فشارهای اقتصادی بتوانند نقش «ستون فقرات لجستیک کشور» را ایفا کنند.
به گفته وی، در جریان بحرانهای اخیر و شرایط جنگی منطقه، نقش این شرکتها در تأمین کالاهای اساسی بهوضوح نمایان شد.
نمونههای عملی عملکرد در بحران
اسراری در این بخش به نمونههایی از عملکرد این شرکتها اشاره کرد و گفت:
- در حوزه تأمین آرد و گندم، شبکه حملونقل بزرگمقیاس توانست بدون ایجاد وقفه، توزیع بهموقع را در سراسر کشور تضمین کند.
- در بخش سوخترسانی، پس از آسیبدیدگی برخی انبارهای ذخیره، ناوگان شرکتهای بزرگ با ورود سریع به شبکه توزیع، از ایجاد بحران سوخت جلوگیری کرد.
- در صنایع غذایی، شرکتهایی مانند کاله، میهن و شیرینعسل با بهرهگیری از ساختار لجستیک ایران و شرکتهای بزرگمقیاس، توانستند زنجیره توزیع خود را در شرایط پرریسک حفظ کنند.
او تأکید کرد که این عملکردها نشان میدهد ظرفیت واقعی این شرکتها بسیار فراتر از وضعیت فعلی است، اما هنوز بهطور کامل از آن استفاده نشده است.
چالش اصلی: نگاه سیاستگذار به حملونقل بزرگمقیاس
این مقام صنفی مهمترین چالش شرکتهای بزرگ مقیاس را «نوع نگاه حاکمیتی» دانست و گفت:
هنوز در بسیاری از سطوح تصمیمگیری، ضرورت وجود شرکتهای بزرگ حملونقل بهعنوان یک نیاز ملی پذیرفته نشده است.
او افزود که در برخی موارد، این شرکتها به جای دیده شدن بهعنوان بازوی اجرایی دولت، با رویکرد کنترلی و محدودکننده مواجه هستند.
مثال از مشکلات ساختاری
به گفته وی:
- نبود تسهیلات مناسب برای خرید ناوگان جدید باعث شده نوسازی ناوگان با کندی انجام شود.
- فشارهای مرتبط با ماده ۳۸ تأمین اجتماعی و بیمههای مضاعف، هزینه عملیاتی شرکتها را افزایش داده است.
- نظام مالیاتی موجود، متناسب با مدل فعالیت شرکتهای لجستیکی طراحی نشده است.
او تأکید کرد که در صورت ادامه این روند، شرکتهای بزرگ مقیاس بهجای توسعه، درگیر بقا خواهند شد.
مرزها؛ گره اصلی افزایش هزینه حملونقل
پیمان اسراری در بخش دیگری از این گفتوگو به وضعیت مرزهای ایران، بهویژه مرزهای مشترک با ترکیه اشاره کرد و آن را یکی از عوامل اصلی افزایش هزینه حملونقل دانست.
به گفته او، در حال حاضر توقفهای طولانی در مرز بازرگان و سایر مرزهای شمالغربی باعث شده است زمان حمل بار بهشدت افزایش یابد.
مثالهای عینی از وضعیت مرزی
او توضیح داد:
- در برخی روزها، توقف کامیونها در مرز بازرگان بین ۱۵ تا ۲۰ روز گزارش شده است.
- میانگین تردد روزانه که میتوانست به بیش از ۱۰۰۰ کامیون برسد، در عمل به حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ دستگاه محدود شده است.
- محدودیت ورود کامیونهای ایرانی به خاک ترکیه بهصورت خالی، یکی از مهمترین موانع عملیاتی محسوب میشود.
وی افزود که نتیجه این وضعیت، افزایش شدید هزینه حملونقل است؛ بهگونهای که هزینه برخی مسیرها از حدود ۲۰۰۰ دلار به بیش از ۴۵۰۰ دلار افزایش یافته است.
این افزایش هزینه مستقیماً بر قیمت کالاهای اساسی اثر گذاشته و در نهایت مصرفکننده نهایی متضرر میشود.
بیشتر بخوانید
چالشهای ساختاری حملونقل و بحران حکمرانی لجستیک در کشور
ضعف رسانهای در نمایش نقش حملونقل
اسراری در ادامه با انتقاد از ضعف رسانهای در حوزه حملونقل اظهار داشت که با وجود نقش کلیدی این صنعت در اقتصاد کشور، سهم واقعی آن در افکار عمومی دیده نمیشود.
او گفت: در بحرانهای اخیر، رانندگان، شرکتهای حملونقل و شبکه لجستیک ایران نقش مهمی در حفظ پایداری اقتصاد داشتند، اما این نقش بهدرستی منعکس نشد.
او تأکید کرد که حتی در شرایطی که:
- توزیع سوخت در برخی مناطق با خطر اختلال مواجه بود
- یا زنجیره تأمین کالاهای اساسی تحت فشار قرار داشت
این شبکه لجستیک کشور بود که بدون توقف، عملیات را ادامه داد؛ اما بازتاب رسانهای آن بسیار محدود بود.
ضرورت حکمرانی واحد در لجستیک ایران
در بخش مهمی از این گفتوگو، پیمان اسراری بر ضرورت ایجاد یک «حکمرانی واحد لجستیک ایران» تأکید کرد.
او پیشنهاد داد که یک ستاد یا قرارگاه ملی لجستیک زیر نظر ریاست جمهوری تشکیل شود تا بتواند تمامی بخشهای حملونقل از جمله:
- جادهای
- ریلی
- دریایی
- و هوایی
را بهصورت یکپارچه مدیریت کند.
به گفته وی، در شرایط فعلی:
- چندین نهاد مختلف بهصورت موازی بر حملونقل نظارت دارند
- هماهنگی میان دستگاهها محدود است
- و تصمیمگیریها گاه باعث کندی در فرآیندهای عملیاتی میشود
او تأکید کرد که این ساختار چندلایه، یکی از دلایل اصلی کاهش بهرهوری در لجستیک کشور است.
حملونقل ایران در نقطه بازتعریف
در پایان این گفتوگو، دبیر انجمن صنفی شرکتهای بزرگ مقیاس حملونقل جادهای تأکید کرد که ایران در نقطهای حساس از نظر لجستیکی قرار دارد.
او گفت: کشور نیازمند بازطراحی کامل در نظام حملونقل است؛ زیرا بدون اصلاح ساختارها، نهتنها هزینهها کنترل نمیشود، بلکه توان رقابت منطقهای نیز کاهش خواهد یافت.
به اعتقاد او، تنها با:
- اصلاح دیپلماسی حملونقل
- یکپارچهسازی حکمرانی لجستیک ایران
- و تقویت شرکتهای بزرگ مقیاس
میتوان آینده پایدار برای زنجیره تأمین کشور ایجاد کرد.
