امير حسين مومني
ريس كارگروه روابط بين الملل انحمن شركت هاي حمل و نقل بين المللي إيران
دیپلماسی اقتصادی زمانی معنا پیدا میکند که از اتاقهای مذاکره عبور کند و در مرزها، جادهها و جریان واقعی تجارت خود را نشان دهد.
فعالیت بخش امور بینالملل انجمن شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران، با حمایت هیئتمدیره، از دیماه ۱۴۰۴ با رویکردی تازه و نتیجهمحور آغاز شد؛ رویکردی که در آن، توسعه ارتباطات بینالمللی نه بهعنوان هدف نهایی، بلکه بهعنوان ابزاری برای حل مسائل واقعی شرکتهای عضو تعریف شد.
از همان ابتدا، مأموریت این بخش صرفاً افزایش تعداد جلسات، دیدارهای بینالمللی یا امضای تفاهمنامهها نبود. هدف، ایجاد شبکهای مؤثر از ارتباطات میان انجمن و تشکلهای متناظر در کشورهای دیگر، بخشهای بازرگانی سفارتخانههای مستقر در ایران و رایزنان اقتصادی و بازرگانی ایران در کشورهای هدف بود؛ شبکهای که بتواند در زمان نیاز، به یک کانال ارتباطی برای حل مسائل اجرایی و تسهیل فعالیت شرکتهای حملونقل بینالمللی تبدیل شود.
اما این مسیر از همان ابتدا در شرایطی غیرقابل پیشبینی قرار گرفت. حوادث دیماه و سپس جنگ ۴۰ روزه رمضان، بسیاری از برنامهها و ارتباطات بینالمللی را تحت تأثیر قرار داد و پیگیری بخشی از اهداف تعیینشده را برای مدتی دشوار و در مواردی عملاً غیرممکن کرد.
با بازگشت نسبی آرامش، فعالیتهای امور بینالملل با جدیت بیشتری از سر گرفته شد و توسعه روابط با کشورهای همسایه و کشورهایی که در کریدورهای حملونقلی ایران نقش مؤثر دارند، در اولویت قرار گرفت.
حملونقل؛ خط مقدم جنگ اقتصادی
امروز دیگر نمیتوان حملونقل بینالمللی را صرفاً یک فعالیت اقتصادی و اجرایی دانست. در شرایطی که کشور همزمان با چالشهای سیاسی و منطقهای، با فشارهای گسترده اقتصادی نیز مواجه است، حملونقل و لجستیک بینالمللی به یکی از مهمترین عرصههای این رویارویی تبدیل شده است.
محدودیتهای بانکی، موانع ترانزیتی، مشکلات مرزی، دشواری صدور ویزا، محدودیتهای مربوط به ناوگان، توقف محمولهها و کانتینرها و تغییر مداوم مسیرهای تجاری، مستقیماً بر عملکرد شرکتهای حملونقل بینالمللی اثر میگذارد. فعالان این صنعت، به یک معنا، در خط مقدم مواجهه با بخش مهمی از آثار این جنگ اقتصادی قرار دارند؛ زیرا هر تصمیم سیاسی یا اقتصادی در نهایت باید از مسیر شبکه حملونقل عبور کند تا به اقتصاد واقعی برسد.
در چنین شرایطی، «دیپلماسی بخش خصوصی» دیگر یک انتخاب جانبی نیست؛ ضرورتی برای حفظ جریان تجارت است.
تجربه نشان داده است که حتی در دورههایی که روابط رسمی میان دولتها با محدودیت یا پیچیدگی مواجه میشود، کانالهای ارتباطی میان تشکلها، انجمنها و فعالان اقتصادی میتوانند همچنان فعال بمانند. این کانالها گاه به دلیل ماهیت تخصصی و اجرایی خود، قادرند مسائل را سریعتر و عملیاتیتر از مسیرهای رسمی دنبال کنند.
یک مشکل در مرز، الزاماً به یک مذاکره سیاسی نیاز ندارد؛ گاهی گفتوگوی مستقیم میان دو تشکل صنفی میتواند مسیر حل مسئله را کوتاه کند.
تفاهمنامه؛ آغاز راه، نه پایان آن
در ماههای گذشته، مذاکرات و رایزنیهای متعددی با تشکلهای حملونقل منطقه انجام شده و توافقات همکاری با انجمنهای حملونقل ترکیه، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و پاکستان نهایی شده است.
با این حال، رویکرد امور بینالملل بر این اصل استوار است که ارزش یک تفاهمنامه نه در امضای آن، بلکه در نتیجهای است که برای فعال اقتصادی ایجاد میکند.
به همین دلیل، همزمان با مذاکرات رسمی، مسائل و مشکلات عملیاتی شرکتهای عضو نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ از رفع موانع مرزی و تسهیل تردد ناوگان گرفته تا پیگیری مشکلات محمولهها و کانتینرهای متوقفشده، بررسی مسیرهای جایگزین، توسعه کریدورهای جدید و ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکتهای ایرانی و فعالان حملونقل کشورهای هدف.
هدف آن است که روابط بینالمللی انجمن از سطح «ارتباط» به سطح «کارکرد» برسد؛ یعنی ارتباطی که بتواند در لحظهای که یک کامیون در مرز متوقف است، یک محموله در مسیر گرفتار شده یا یک شرکت برای ورود به بازار جدید نیازمند شریک محلی است، به کار بیاید.
سفارتخانهها؛ کانال دیگری برای حل مسئله
در کنار ارتباط با انجمنهای خارجی، توسعه تعامل با بخشهای بازرگانی سفارتخانهها نیز بهطور جدی دنبال شده است. در همین چارچوب، ارتباطات مناسبی با بخشهای بازرگانی سفارتخانههای ایتالیا و اسپانیا شکل گرفته و درباره مسائل و موانع موجود در روابط حملونقلی با این کشورها گفتوگوهایی انجام شده است.
یکی از موضوعات مهم مطرحشده در این مذاکرات، مشکلات صدور ویزا برای رانندگان فعال در حملونقل و ترانزیت بینالمللی بوده است؛ مسئلهای که در ظاهر اداری است، اما در عمل میتواند بر زمان، هزینه و قابلیت اطمینان زنجیره حملونقل اثر مستقیم بگذارد.
امید است ظرفیت بخشهای بازرگانی سفارتخانهها بتواند به ایجاد راهکارهای عملی برای کاهش این موانع کمک کند.
از همسایگان تا بازارهای دورتر
چشمانداز امور بینالملل انجمن، به کشورهای همسایه محدود نمیشود. همسایگان طبیعیترین نقطه آغاز هستند، اما مقصد نهایی نیستند.
پس از تثبیت ارتباطات منطقهای، توسعه روابط با انجمنها و تشکلهای معتبر حملونقل و لجستیک در اروپا، آسیای مرکزی و سایر بازارهای هدف نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت؛ زیرا شرکتهای ایرانی برای بقا و توسعه، نیازمند دسترسی به شبکهای گستردهتر از شرکای تجاری و حرفهای هستند.
انجمن شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران، با سابقه طولانی و برخورداری از صدها شرکت عضو، از ظرفیت قابل توجهی برای حضور مؤثرتر در تعاملات بینالمللی برخوردار است. مسئله اصلی، تبدیل این ظرفیت بالقوه به یک شبکه فعال و قابل استفاده است.
بخش امور بینالملل میکوشد این ظرفیت را برای ایجاد ارتباطات پایدار، معرفی توانمندی شرکتهای ایرانی، یافتن شرکای جدید و گشودن فرصتهای تازه همکاری به کار گیرد.
معیار موفقیت؛ آن سوی تفاهمنامهها
در نهایت، معیار ارزیابی عملکرد این بخش را نمیتوان در تعداد جلسات برگزارشده، سفرهای خارجی یا تفاهمنامههای امضاشده خلاصه کرد.
معیار واقعی، اثرگذاری است.
اگر یک مانع مرزی کاهش یابد، اگر تردد ناوگان تسهیل شود، اگر یک مسیر جدید برای ترانزیت گشوده شود، اگر مشکل ویزای رانندگان کاهش پیدا کند، اگر محمولهای از توقف نجات پیدا کند یا یک شرکت ایرانی بتواند از طریق این شبکه به شریک و بازار تازهای دسترسی پیدا کند، آنگاه میتوان گفت دیپلماسی بخش خصوصی از «ارتباط» عبور کرده و به «نتیجه» رسیده است.
مسیر پیش رو ساده نیست. فضای منطقهای همچنان شکننده است، تجارت بینالمللی با محدودیتهای متعددی روبهروست و شرکتهای حملونقل ایرانی در معرض مجموعهای از فشارهای همزمان اقتصادی، سیاسی و اجرایی قرار دارند.
اما درست در چنین شرایطی است که شبکههای ارتباطی اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
دیپلماسی بخش خصوصی قرار نیست جایگزین دیپلماسی رسمی شود؛ مکمل آن است. قرار نیست مسائل بزرگ ژئوپلیتیک را حل کند؛ اما میتواند در سطحی که برای اقتصاد واقعی حیاتی است، بخشی از اصطکاکها را کاهش دهد.
در نهایت، هدف آن است که انجمن و شرکتهای عضو آن، صرفاً تماشاگر تحولات منطقه و جهان نباشند، بلکه بخشی از شبکهای باشند که درباره مسیرهای تجارت، کریدورها و آینده حملونقل منطقهای گفتوگو میکند.
