مدیر حملونقل و ترانزیت منطقه آزاد چابهار تشریح کرد؛ از نقش چابهار در امنیت غذایی تا آینده ژئوپلیتیک تجارت منطقه
سعید مقدم، مدیر حملونقل و ترانزیت سازمان منطقه آزاد چابهار، با تشریح آخرین ظرفیتها و برنامههای توسعهای این بندر اقیانوسی، چابهار را یکی از ارکان راهبردی زنجیره تأمین کشور در شرایط تحریم و فشارهای خارجی دانست و گفت: توسعه زیرساختهای بندری، اتصال به کریدورهای بینالمللی و بهرهگیری از ظرفیت مرز ریمدان، میتواند جایگاه چابهار را به عنوان یکی از مهمترین گرههای لجستیکی و ترانزیتی منطقه تثبیت کند.
وی با اشاره به نقش این بندر در تأمین کالاهای اساسی، مزیتهای ژئوپلیتیکی خارج از تنگه هرمز، ظرفیتهای تجاری مرز ریمدان و همچنین رشد چشمگیر شاخصهای ترانزیتی و بندری در ماههای اخیر، چشمانداز چابهار را در معادلات تجارت منطقهای و بینالمللی تشریح کرد.
به گفته مقدم، چابهار امروز دیگر صرفاً یک بندر تجاری نیست؛ این بندر اقیانوسی به یکی از مهمترین ابزارهای راهبردی ایران برای مدیریت زنجیره تأمین، افزایش تابآوری اقتصادی و تقویت جایگاه کشور در معادلات تجارت منطقهای تبدیل شده است. موقعیت منحصربهفرد جغرافیایی، دسترسی مستقیم به آبهای آزاد اقیانوس هند، همجواری با پاکستان و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای بینالمللی، چابهار را به یکی از مهمترین پیشرانهای توسعه شرق کشور و تجارت فرامرزی بدل کرده است.
چابهار؛ تضمینکننده امنیت اقتصادی و پایداری زنجیره تأمین
در شرایطی که فشارهای خارجی و محدودیتهای بینالمللی دسترسی ایران به برخی مسیرهای تجاری را با چالش مواجه کرده است، چابهار نقش یک سوپاپ اطمینان برای زنجیره تأمین کشور را ایفا میکند. تجربه سالهای اخیر نشان داده است که این بندر فراتر از یک مسیر تجاری معمولی، به ابزاری مؤثر برای حفظ امنیت اقتصادی و تأمین کالاهای اساسی کشور تبدیل شده است.
امنیت غذایی تنها به میزان تولید وابسته نیست؛ پایداری و تنوع مسیرهای ورود کالا نیز از ارکان اصلی آن به شمار میرود. چابهار به دلیل دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و برخورداری از مرز زمینی با پاکستان، امکان تنوعبخشی به مسیرهای وارداتی را فراهم کرده و وابستگی کشور به چند مسیر محدود را کاهش داده است.
ظرفیتهای بندری، انبارداری و زیرساختهای لجستیکی ایجادشده در منطقه آزاد چابهار نیز این بندر را به یکی از مهمترین گلوگاههای تأمین کالاهای اساسی کشور تبدیل کرده است. توسعه چابهار در واقع به معنای توزیع ریسک در زنجیره تأمین است؛ هرچه مسیرهای ورود کالا متنوعتر شوند، پایداری تأمین نیز افزایش خواهد یافت.
اتصال رو به توسعه چابهار به شبکه زمینی، ریلی و هوایی کشور و تکمیل کریدورهای ترانزیتی، در سالهای آینده سهم این بندر را در تأمین کالاهای اساسی و ارتقای امنیت غذایی کشور بیش از پیش افزایش خواهد داد.
مزیت اقیانوسی چابهار؛ برگ برنده ایران در خارج از تنگه هرمز
مدیر حملونقل و ترانزیت سازمان منطقه آزاد چابهار تاکید کرد بندر چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران و تنها بندر کشور خارج از محدوده تنگه هرمز، از مزیتی کمنظیر در حوزه تجارت دریایی برخوردار است. دسترسی مستقیم این بندر به آبهای آزاد اقیانوس هند موجب شده است تا بخشی از وابستگی کشور به مسیرهای دریایی حساس در محدوده تنگه هرمز کاهش یابد.
با توجه به حساسیتهای ژئوپلیتیکی تنگه هرمز در دورههای بحران و تنشهای منطقهای، توسعه ظرفیتهای عملیاتی چابهار به عنوان یک مسیر مکمل برای ورود و خروج کالا اهمیت ویژهای یافته است. این بندر امکان دسترسی مستقیم به خطوط اصلی کشتیرانی بینالمللی را فراهم میکند و میتواند نقش مهمی در افزایش تابآوری شبکه تجارت دریایی کشور ایفا کند.
در کنار مزیت اقیانوسی، همجواری با پاکستان و نزدیکی به مسیر اقتصادی چین ـ پاکستان (CPEC) نیز بر اهمیت ژئواکونومیک چابهار افزوده است. این موقعیت ظرفیت اتصال به شبکه کریدورهای منطقهای و بهرهگیری از جریانهای تجاری میان آسیای جنوبی، آسیای مرکزی و غرب آسیا را فراهم میکند.
چابهار همچنین یکی از حلقههای مهم کریدور بینالمللی شمال ـ جنوب به شمار میرود؛ کریدوری که میتواند مسیر اتصال هند و کشورهای حوزه اقیانوس هند به آسیای مرکزی، قفقاز و روسیه را کوتاهتر و اقتصادیتر کند.
در همین راستا، توسعه زیرساختهای بندری، افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری، تقویت خدمات لجستیکی و گسترش ظرفیتهای انبارداری در دستور کار قرار گرفته تا مزیت جغرافیایی چابهار به یک مزیت پایدار لجستیکی و ترانزیتی تبدیل شود.
ریمدان؛ دروازه نوظهور تجارت زمینی ایران و پاکستان
مرز ریمدان به عنوان یکی از راهبردیترین گذرگاههای زمینی جنوب شرق کشور و نزدیکترین مرز رسمی ایران به بندر گوادر پاکستان، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک هاب جدید تجارت زمینی و ترانزیت منطقهای دارد.
سعید مقدم قرار گرفتن این گذرگاه در مجاورت منطقه آزاد چابهار، را به نقطه اتصال تجارت دریایی و زمینی شرق کشور مرتبط میداند و تاکید دارد ریمدان طی سالهای اخیر نقش قابل توجهی در تأمین بخشی از کالاهای اساسی و مصرفی کشور ایفا کرده و ورود کالاهایی نظیر برنج، گوشت، حبوبات و میوههای گرمسیری از این مسیر، اهمیت آن را در زنجیره تأمین کشور نشان میدهد.
نزدیکی به بنادر مهم پاکستان از جمله گوادر و کراچی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه صادرات و واردات میان دو کشور ایجاد کرده است. این مزیت میتواند مسیر دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازار بزرگ پاکستان را تسهیل و زمینه افزایش مبادلات تجاری دوجانبه را فراهم کند.
مجاورت ریمدان با مسیر اقتصادی چین ـ پاکستان و دسترسی به شبکه حملونقل جنوب آسیا، امکان اتصال این گذرگاه به کریدورهای منطقهای از جمله کریدور شمال ـ جنوب را فراهم میسازد. در صورت تکمیل زیرساختهای لجستیکی و تسهیل فرآیندهای مرزی، این مسیر میتواند به یکی از محورهای اصلی تبادل کالا میان ایران، پاکستان، آسیای مرکزی و بازارهای فرامنطقهای تبدیل شود.
در این چارچوب، ایجاد منطقه آزاد یا منطقه اقتصادی مشترک ایران و پاکستان، افزایش حجم مبادلات تجاری دو کشور از حدود ۳ میلیارد دلار به ۱۰ میلیارد دلار، توسعه پایانههای مرزی، تسهیل تشریفات گمرکی و فعالسازی مسیرهای ترانزیتی از مهمترین برنامههای پیشبینی شده برای این محور به شمار میرود.
جهش لجستیکی چابهار در سه ماه اخیر
طی ماههای اخیر، مجموعهای از اقدامات عملیاتی و زیرساختی در منطقه آزاد چابهار موجب افزایش کارایی لجستیکی و سرعت گردش کالا در این بندر شده است.
توسعه زیرساختهای بندری، بهبود فرآیندهای تخلیه و بارگیری، تقویت خدمات لجستیکی و افزایش هماهنگی میان دستگاههای اجرایی مستقر در بندر، نقش مهمی در تسریع ورود و ترخیص کالاها، به ویژه کالاهای اساسی، ایفا کرده است.
بر اساس آمارهای دو ماهه نخست سال ۱۴۰۵، حجم ترانزیت کالا از ۸ هزار و ۵۴ تن در مدت مشابه سال گذشته به ۸۸ هزار و یک تن رسیده که بیانگر رشد قابل توجه ۹۹۳ درصدی است.
همچنین میزان واردات کالا از ۴۰۰ هزار و ۷۵۰ تن به ۶۷۲ هزار و ۹۷۵ تن افزایش یافته و رشد ۶۸ درصدی را ثبت کرده است.
در همین بازه زمانی، مجموع عملیات تخلیه و بارگیری در بندر چابهار به یک میلیون و ۳۴۲ هزار و ۶۳۲ تن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۱۲.۶ درصدی را نشان میدهد.
این آمارها نشان میدهد که چابهار در مسیر تثبیت جایگاه خود به عنوان یکی از گرههای اصلی شبکه تأمین کالا و ترانزیت منطقهای قرار گرفته و با تکمیل پروژههای حملونقلی، نقش آن در اقتصاد ملی و تجارت منطقهای پررنگتر خواهد شد.
آینده چابهار در ژئوپلیتیک تجارت منطقهای
چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه دسترسی مستقیم کشور به اقیانوس هند، در حال تبدیل شدن به یکی از نقاط کانونی ژئوپلیتیک تجارت منطقهای است.
این بندر علاوه بر نقشآفرینی در کریدور شمال ـ جنوب، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از گرههای اصلی کریدور شرق ـ غرب را نیز دارد؛ مسیری که کشورهای آسیای میانه را از طریق ایران به آبهای آزاد و بازارهای جهانی متصل میکند.
همچنین ارتباط چابهار با مسیر ترانسافغان، امکان اتصال افغانستان به آبهای آزاد و پیوند این کشور با شبکه حملونقل منطقهای را فراهم میسازد. نزدیکی به شبهقاره هند، همجواری با پاکستان و دسترسی به بازارهای جنوب و جنوب شرق آسیا نیز بر اهمیت راهبردی این بندر افزوده است.
در بخش زیرساختی، تکمیل راهآهن چابهار، توسعه پایانههای لجستیکی و بندری و احداث فرودگاه بینالمللی چابهار از مهمترین پروژههایی هستند که میتوانند ظرفیت حملونقل چندوجهی این منطقه را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.
البته تحقق کامل این چشمانداز مستلزم رفع برخی چالشها از جمله تسهیل فرآیندهای اداری و گمرکی، ایجاد مشوقهای پایدار سرمایهگذاری، تقویت همکاریهای منطقهای و تأمین منابع مالی پروژههای زیرساختی است.
در صورت تحقق این الزامات، چابهار میتواند در سالهای آینده به یکی از گرههای کلیدی تجارت و ترانزیت منطقه تبدیل شود؛ جایگاهی که نه تنها توسعه شرق کشور را شتاب میبخشد، بلکه نقش ایران را در شبکههای تجارت و حملونقل بینالمللی نیز به شکل محسوسی ارتقا خواهد داد.
بیشتر بخوانید:
تنگه هرمز و اهورامزدا؛ اظهارنظر ایلان ماسک و جنگ روایتها
جنگ ۴۰ روزه و جهش تقاضای حمل ریلی | جزئیات مسیر شیان و ایوو به آپرین، نرخها و گلوگاههای راهآهن
حرکت بزرگ چابهار به سمت هاب منطقهای؛ رکورد بیسابقه کانتینری
