بحران تنگه هرمز چگونه چین را به بازیگر اصلی امنیت انرژی آسیا تبدیل میکند؟
درگیریهای خاورمیانه در سال ۲۰۲۶، آسیبپذیری شدید آسیا در برابر اختلال جریان نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از مسیر تنگه هرمز را آشکار کرده است. این بحران باعث جهش قیمت انرژی، نگرانی درباره امنیت زنجیره تأمین و افزایش تلاش کشورهای آسیایی برای دستیابی به استقلال انرژی شده است.
در این میان، چین تلاش میکند خود را بهعنوان تأمینکننده اصلی فناوریهای انرژی پاک و امنیت انرژی منطقه معرفی کند؛ موقعیتی که میتواند نفوذ اقتصادی و ژئوپلیتیکی پکن را در آسیا و خاورمیانه به شکل بیسابقهای افزایش دهد.
بحران هرمز و جهش قیمت نفت و LNG در آسیا
بیش از ۸۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع عبوری از تنگه هرمز در سال ۲۰۲۴ راهی بازارهای آسیایی بوده است. اکنون با کاهش شدید جریان انرژی از این مسیر راهبردی، بسیاری از اقتصادهای آسیایی با کمبود عرضه و افزایش بیسابقه قیمتها مواجه شدهاند.
تنها در هفت هفته نخست جنگ خاورمیانه که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد:
- قیمت نفت خام بیش از ۷۰ درصد افزایش یافت
- قیمت LNG در آسیا حدود ۵۴ درصد رشد کرد
- هزینه حملونقل انرژی و بیمه دریایی به شدت افزایش یافت
این وضعیت باعث شده کشورهای آسیایی به دنبال کاهش وابستگی خود به واردات نفت و گاز باشند.
بیشتر بخوانید
پیشبینی سعید لیلاز؛ چین تا سالها بزرگترین شریک ایران باقی میماند چین، گزینه اجتنابناپذیر
چین چگونه از بحران انرژی عبور کرد؟
با وجود اینکه چین در سال ۲۰۲۵ حدود نیمی از نفت خام و یکسوم LNG وارداتی خود را از خاورمیانه تأمین میکرد، اما پکن نسبت به توانایی خود برای عبور از بحران انرژی اطمینان دارد.
ذخایر عظیم نفتی چین
دولت چین طی دهههای گذشته برای چنین سناریویی آماده شده بود. این کشور ذخایر استراتژیک و تجاری عظیمی ایجاد کرده که در آغاز جنگ حدود ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد میشد؛ رقمی معادل ۲۲۰ روز واردات نفت چین از خاورمیانه.
تنوعبخشی به منابع انرژی
چین علاوه بر واردات دریایی، خطوط لوله زمینی نفت و گاز را از روسیه و آسیای مرکزی توسعه داده است. این اقدام باعث شده وابستگی این کشور به مسیرهای دریایی کاهش یابد.
همچنین چین سبد متنوعی از منابع انرژی داخلی ایجاد کرده که امکان جایگزینی سوخت در برخی صنایع را فراهم میکند.
خودروهای برقی؛ سپر چین در برابر بحران نفت
یکی از مهمترین عوامل موفقیت چین در مدیریت بحران انرژی، برقیسازی سریع اقتصاد این کشور است.
در حال حاضر:
- حدود ۳۰ درصد مصرف نهایی انرژی چین برقی است
- انرژیهای تجدیدپذیر بیش از ۸۰ درصد تقاضای جدید برق در سال ۲۰۲۴ را تأمین کردهاند
- خودروهای برقی بیش از نیمی از فروش خودروهای جدید چین در سال ۲۰۲۵ را تشکیل دادهاند
گسترش خودروهای برقی، توسعه قطارهای سریعالسیر و متروها و همچنین کامیونهای LNGسوز باعث شده چین از رشد تقاضای روزانه حدود ۱.۲ میلیون بشکه نفت از سال ۲۰۱۹ جلوگیری کند.
چین در مسیر رهبری جهانی انرژی پاک
کارشناسان انرژی در چین معتقدند بحران هرمز یک فرصت استراتژیک برای افزایش صادرات فناوریهای انرژی پاک این کشور ایجاد کرده است.
انجمن خودروهای سواری چین اعلام کرده بسته شدن تنگه هرمز میتواند فرصت بزرگی برای جایگزینی خودروهای بنزینی با خودروهای برقی چینی باشد.
همچنین مؤسسه سرمایهگذاری دولتی China International Capital Corporation تأکید کرده که این بحران ممکن است صادرات فناوریهای انرژی پاک چین به خاورمیانه را افزایش دهد؛ مشابه اتفاقی که پس از جنگ اوکراین و رشد صادرات انرژی پاک چین به اروپا رخ داد.
پاکستان؛ نمونه موفق نفوذ انرژی پاک چین
پاکستان یکی از نمونههای مهم تأثیر فناوریهای انرژی پاک چین بر امنیت انرژی کشورهای آسیایی محسوب میشود.
بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، واردات تجهیزات خورشیدی ساخت چین به پاکستان پنج برابر افزایش یافت. خانوارها و شرکتهای پاکستانی این تجهیزات را جایگزینی ارزانتر و مطمئنتر از شبکه برق سنتی میدانند.
وزیر انرژی پاکستان اعلام کرده «انقلاب خورشیدی مردمی» این کشور توانسته اقتصاد پاکستان را در برابر اختلال واردات LNG مقاوم کند.
برآوردها نشان میدهد پاکستان تنها در سال ۲۰۲۶ حدود ۶.۳ میلیارد دلار از طریق استفاده از انرژی خورشیدی صرفهجویی خواهد کرد.
نگرانی کشورها از وابستگی به فناوریهای چینی
با وجود مزایای اقتصادی فناوریهای انرژی پاک چین، همه کشورها تمایل ندارند مانند پاکستان به این فناوریها وابسته شوند.
محدودیت صادرات سوخت چین
محدودیت صادرات فرآوردههای نفتی چین که تا آوریل ۲۰۲۶ ادامه یافته، نگرانیهایی درباره قابلیت اعتماد پکن بهعنوان تأمینکننده امنیت انرژی ایجاد کرده است.
کشورهایی مانند ویتنام که بخش زیادی از سوخت جت خود را از چین و تایلند وارد میکنند، اکنون با مشکلات تأمین سوخت روبهرو شدهاند.
نگرانیهای امنیتی و صنعتی
برخی کشورها علاوه بر نگرانی انرژی، درباره پیامدهای امنیتی و صنعتی وابستگی به فناوریهای چینی نیز هشدار میدهند.
برای مثال:
- دولت بریتانیا استفاده از توربینهای بادی شرکت چینی Mingyang را به دلایل امنیت ملی ممنوع کرده است
- مالزی و تایلند نیز نگران تأثیر خودروهای برقی ارزان چینی بر صنعت خودروسازی داخلی خود هستند
آیا چین رهبر آینده امنیت انرژی آسیا خواهد شد؟
بحران تنگه هرمز نشان داده امنیت انرژی دیگر تنها به نفت و گاز وابسته نیست، بلکه فناوریهای انرژی پاک، خودروهای برقی، باتریها و سیستمهای ذخیرهسازی انرژی نیز به عناصر اصلی قدرت ژئوپلیتیکی تبدیل شدهاند.
چین اکنون تلاش میکند خود را نه فقط بهعنوان کارخانه جهان، بلکه بهعنوان تأمینکننده امنیت انرژی آینده آسیا معرفی کند.
با این حال، بسیاری از کشورها هنوز میان دو انتخاب بزرگ قرار دارند:
- ادامه وابستگی به نفت و LNG خاورمیانه
- یا وابستگی بیشتر به فناوریها و زنجیره تأمین چین
به همین دلیل، اگرچه بحران هرمز میتواند نفوذ چین در بازار انرژی پاک را افزایش دهد، اما پذیرش کامل مدل پیشنهادی پکن برای همه کشورها آسان نخواهد بود.
منبع
این تحلیل بر اساس مقالهای از Erica Downs در Center on Global Energy Policy – Columbia University تهیه شده است.
