تهران، یکی از پرتراکمترین و پیچیدهترین کلانشهرهای جهان از نظر ترافیک، وارد مرحله تازهای از مدیریت شهری شده است؛ مرحلهای که تمرکز آن نه بر توسعه فیزیکی و ساخت بزرگراههای جدید، بلکه بر مدیریت هوشمند، تحلیل داده و کاهش سفرهای اجباری است. دکتر اکبر اختیاری، مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران، در گفتوگو با ما تأکید میکند که حل بحران ترافیک تهران دیگر با روشهای سنتی امکانپذیر نیست و آینده این کلانشهر در گرو تصمیمگیری دادهمحور و استفاده از فناوریهای نوین است.
به گفته اختیاری، تجربه سالهای گذشته نشان داده که توسعه معابر و بزرگراهها تنها برای مدت کوتاهی اثرگذار است و پس از آن، با افزایش تقاضای سفر، بار دیگر شبکه ترافیکی به نقطه اشباع بازمیگردد. او میگوید: «تهران دیگر با توسعه فیزیکی اداره نمیشود. راهحل پایدار نه در پروژههای عمرانی سنگین، بلکه در مدیریت هوشمند، کاهش سفرهای غیرضروری و همکاری هماهنگ میان همه نهادهای مؤثر نهفته است.»
ترافیک تهران؛ مسئلهای فراتر از تعداد خودرو
مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران معتقد است مشکل اصلی پایتخت صرفاً تعداد بالای خودروها نیست، بلکه تمرکز شدید فعالیتهای اقتصادی، اداری و خدماتی در محدوده مرکزی شهر، میلیونها شهروند را ناچار میکند هر روز در ساعات مشخصی به یک نقطه واحد حرکت کنند. این الگوی سفر، فشار مضاعفی بر شبکه معابر وارد کرده و حتی کارآمدترین زیرساختها را نیز با چالش مواجه میکند.
بر همین اساس، مدیریت شهری رویکرد «کاهش دلایل سفر» را بهعنوان یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری ترافیکی در پیش گرفته است. این رویکرد بر ایجاد گزینههای واقعی، سریع و قابل اعتماد حملونقل عمومی تمرکز دارد؛ بهگونهای که شهروند احساس کند استفاده از خودروی شخصی ضرورتی ندارد، بلکه انتخابی پرهزینه و زمانبر است.
تقویت حملونقل عمومی و تغییر الگوی سفر
در این چارچوب، تکمیل خطوط مترو، بهروزرسانی و تقویت خطوط BRT، افزایش ناوگان اتوبوس و تاکسی و توسعه مسیرهای دوچرخهسواری از جمله اقدامات عملیاتی مدیریت شهری محسوب میشود. اختیاری تأکید میکند که این اقدامات، در کنار هم، میتوانند بهتدریج الگوی سفرهای شهری را تغییر داده و سهم حملونقل عمومی را افزایش دهند؛ تغییری که نهتنها به کاهش ترافیک، بلکه به کاهش آلودگی هوا و ارتقای کیفیت زندگی شهری نیز منجر میشود.
راهکارهای کمهزینه برای گرههای پرترافیک
در کنار برنامههای بلندمدت، شرکت کنترل ترافیک تهران بستهای از اقدامات کوتاهمدت و کمهزینه را نیز برای مدیریت گرههای کور و نقاط پرتراکم در دستور کار دارد. به گفته اختیاری، تجربه نشان داده است که برخی اصلاحات ساده اما هدفمند میتوانند تأثیری معادل پروژههای پرهزینه عمرانی داشته باشند.
این اقدامات شامل بازتنظیم هوشمند چراغهای راهنمایی، حذف توقفهای حاشیهای در نزدیکی تقاطعها، افزایش ظرفیت اتوبوسهای خطوط ویژه، نصب و توسعه دوربینهای کنترل تخلف و انجام اصلاحات هندسی محدود اما مؤثر در معابر شهری است. او میگوید: «همین اقدامات بهظاهر ساده میتوانند جریان ترافیک را روانتر کرده و زمان تأخیر شهروندان را بهطور محسوس کاهش دهند.»
نقش کلیدی هماهنگی نهادی
به اعتقاد مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران، موفقیت این سیاستها بدون هماهنگی میان پلیس راهور، شهرداری، دستگاههای اجرایی و حتی بخش خصوصی امکانپذیر نیست. تصمیمگیریهای سریع، مبتنی بر داده و هماهنگ میان نهادها، شرط اصلی اثربخشی مدیریت هوشمند ترافیک است.
TMC و هوش مصنوعی؛ مغز متفکر ترافیک تهران
مرکز مدیریت ترافیک تهران (TMC) و سامانههای هوشمند، ستون فقرات این تحول به شمار میروند. اختیاری توضیح میدهد که تمام دادههای مرتبط با ترافیک، ناوگان حملونقل عمومی و دوربینهای شهری در این مرکز تجمیع میشود و سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی قادرند با تحلیل دادههای لحظهای، گرههای ترافیکی آینده را پیشبینی کنند.
این سامانهها حتی میتوانند بهصورت آنی چراغهای راهنمایی را تنظیم کرده یا مسیرهای جایگزین را پیشنهاد دهند؛ قابلیتی که نقش مهمی در کاهش زمان سفر و افزایش بهرهوری شبکه معابر دارد.
شهرزاد؛ گامی بهسوی حکمرانی هوشمند شهری
اختیاری همچنین به پلتفرم «شهرزاد» اشاره میکند که با هدف مدیریت یکپارچه تاکسیهای اینترنتی، افزایش امنیت سفرهای شهری و اتصال اجزای مختلف حملونقل در یک چارچوب واحد طراحی شده است. به گفته او، این پلتفرم میتواند نقش مهمی در ساماندهی سفرهای درونشهری و حرکت تهران به سمت حکمرانی هوشمند شهری ایفا کند.
بیشتر بخوانید :
- مستثنی شدن ثبت سفارشهای دارای تخصیص ارز از کنترل سهمیه بازرگانی تا پایان شهریور ۱۴۰۴
- شهرداریها بدون ابزار نظارت؛ تاکسیهای اینترنتی در خلأ قانون فعالیت میکنند
جمعبندی
مجموعه این اقدامات نشان میدهد که تهران در مسیر گذار از مدیریت سنتی ترافیک به یک مدل هوشمند، دادهمحور و آیندهنگر قرار گرفته است. مدلی که هدف نهایی آن، جریان روانتر ترافیک، کاهش زمان سفر، کاهش آلودگی و در نهایت بهبود کیفیت زندگی شهروندان است؛ مسیری که اگر با تداوم سیاستگذاری منسجم همراه شود، میتواند چهره ترافیک پایتخت را بهطور بنیادین تغییر دهد.
منبع :
ماهنامه صنعت حمل و نقل شماره ی 409
